ასე განსჯიან დიპლომატები

კარელ ჩაპეკი
Až budou soudit diplomati, 1937

სასამართლო სხდომის თავმჯდომარე: ბატონო მსაჯულნო, გულწრფელად ვწუხვართ იმის გამო, რომ დღეს ერთი დახლართული საქმის განხილვა გვიწევს. ბევრს ვეცადე, ამ მოსმენის გადადება, მაგრამ აღშფოთებული საზოგადოების ზეწოლის გამო დათმობაზე მივდივარ … (ფურცლებს აშრიალებს). ბრალდების დასკვნის მიხედვით, დღისით მზისით ხალხმრავალ მოედანზე ძარცვა და მკვლელობა მოხდა. მოწმეთა თვალწინ, ბრალდებული თავს დაესხა ფეხით მოსიარულეს, ამჟამად უკვე, სამწუხაროდ, გარდაცვლილს… ბევრი რომ არ გავაგრძელო, ახლა თავად მოუსმენთ მოწმეებს და ყველა წვრილმანს თავად გაეცნობით.

სასამართლო სხდომის თავმჯდომარე: თქვენ მოკლულის ქვრივი ბრძანდებით?

ქვრივი: დიახ.

სასამართლო სხდომის თავმჯდომარე: სასამართლო იზიარებს თქვენს მწუხარებას. ქალბატონო მოწმე, თქვენ შეესწარით ამ, როგორა ვთქვა… უბედურ შემთხვევას. თუ შეიძლება, მოგვიყვეთ, რა და როგორ მოხდა?

ქვრივი: (თითს იშვერს) აი, ამ ავაზაკმა მოკლა!

ბატონი მეჭეჭიანი ცხვირით: ვაპროტესტებ… საჯაროდ შეურაცხყოფას მაყენებს!

სასამართლო სხდომის თავმჯდომარე: ქალბატონო მოწმე, სასამართლოს დარბაზში თითით მინიშნება აკრძალულია… თუ სწორედ გაგიგეთ, თქვენ ამტკიცებთ, რომ მკვლელობა ჩაიდინა ვინმემ, რომელიც ოქმში არ გვყავს სახელდებული?

ბატონი მეჭეჭიანი ცხვირით: (ქუდს ხელს დასტაცებს). ბატონებო, თუ ასე გააგრძელებთ, იძულებულს გამხდით, სასამართლოს დარბაზი დავტოვო! ჩემი თანდასწრებით სიტყვა “მკვლელობა”-ს ნუ ახსენებთ, მხოლოდ იძულებითი თავდაცვის შესახებ, შეგვიძლია, ვისაუბროთ.

Continue reading “ასე განსჯიან დიპლომატები”

ამერიკული ბატუტი v.2

ჩვენ ავირჩიეთ მთვარე! მიზნად დავისახეთ, უკვე ამ ათწლეულში გავფრინდეთ მთვარეზე და გავაკეთოთ სხვა ბევრი საქმე, იმიტომ არა, რომ იოლია, იმიტომ სწორედ, რომ რთულია. იმიტომ, რომ ეს მიზანი მოითხოვს ჩვენი ძალების თავმოყრას და საუკეთესოდ გაზომავს ჩვენს უნარებსა და შესაძლებლობებს. რადგან ეს არის გამოწვევა, რომლის მისაღებადაც ვართ მზად, რომლის გადადებაც არ გვსურს და გამარჯვება გვწადია!

მიმართა აშშ პრეზიდენტმა, ჯონ ფიცჯერალდ ქენედიმ ჰიუსთონში, უილიამ მარშ რაისის სახელობის უნივერსიტეტის ეზოში შეკრებილ 35’000 ადამიანს 1962 წლის 12 სექტემბერს. ქენედი ასე იური გაგარინის კოსმოსში გაფრენას გამოეხმაურა – ამბავს, რომ იმ მომენტისთვის რუსეთის კოსმოსურმა პროგრამამ უპირატესობა მოიპოვა.

Continue reading “ამერიკული ბატუტი v.2”

როგორ ბეგრავს მთავრობა თქვენს თავისუფლებას

ბრიუს იანდლი

1773 წლის 16 დეკემბრის ჩაის წვეულება ბოსტონში თავისუფლების მოყვარული ხალხის პროტესტი იყო ბრიტანეთის მთავრობის გადაწყვეტილების წინააღმდეგ. ჯგუფმა, რომელიც „თავისუფლების შვილებად“ იწოდებოდა, გაილაშქრა ჩინეთიდან კოლონიებში იმპორტირებული ჩაის დაბეგვრის წინააღმდეგ. მოპროტესტეები შეეწინააღმდეგნენ მთავრობის თვითნებურ ქმედებას, რაც საკუთარი, როგორც ინგლისის მოქალაქეების, უფლებების შებღალვად მიიჩნიეს.

ეს ამბავი კარგად ვიცით. ინგლისმა ძალადობით უპასუხა და დაიწყო რევოლუციური ომი. შედეგად, ხანგრძლივი და ძვირადღირებული ბრძოლის შემდეგ, იშვა ახალი ერი. და ეს ერი დადგა იმ რწმენაზე, რომ უბრალო ხალხს ბედნიერებისკენ სწრაფვის ნება აქვს. იმ შემთხვევაშიც, თუ ეს ბედნიერება ჩინეთიდან სამომხმარებლო საქონლის თავისუფლად ყიდვის უფლებაა, თვითნებურად დაწესებული ბაჟის გადახდის გარეშე.

დამოუკიდებლობის დეკლარაციის პრეამბულა შეგვახსენებს:

Continue reading “როგორ ბეგრავს მთავრობა თქვენს თავისუფლებას”

გამოხატვის თავისუფლება, ცენზურა, პრეზიდენტი და ცრუ განგაში თეატრში

“თვითერმა” დონალდ ტრამპის ანგარიში დაბლოკა. ქართველები თვითერს დიდად არა ვწყალობთ და ამ ამბავს, ეგებ, შეუმჩნევლადაც ჩაევლო, მაგრამ მსოფლიოში ისეთი ვნებათღელვა მოყვა, რომ ხმამ ჩვენამდეც მოაღწია მაინც. უცნაურია, ტრამპის დამცველებს შორის ბევრი ის ადამიანია, ვინც თავს ლიბერტარიანელს უწოდებს. უცნაურს იმად ვამბობ, რომ ლიბერტარიანელები კერძო საკუთრების საზღვრებში, კერძო მფლობელის მიერ კლიენტის დისკრიმინაციის უფლებასაც ამართლებენ, Trump vs. Twitter შემთხვევაში კი, უცებ, მომხმარებლის მხარეს აღმოჩნდნენ.

Trump-Twitter

კონგრესის მიერ არ უნდა იქნას მიღებული არცერთი კანონი, რომელიც დააკანონებს რომელიმე რელიგიას,3 ან ხელს შეუშლის მის თავისუფალ აღმსარებლობას, რომელიც აღკვეთს სიტყვისა ან პრესის თავისუფლებას; ან წაართმევს ხალხს მშვიდობიანი შეკრების უფლებას და უფლებას პეტიციით მიმართოს მთავრობას, რათა მან დააკმაყოფილოს მისი მოთხოვნები.
აშშ კონსტიტუცია. პირველი შესწორება

Continue reading “გამოხატვის თავისუფლება, ცენზურა, პრეზიდენტი და ცრუ განგაში თეატრში”

რა ღირს შენი სასტვენი?

ბენჯამინ ფრანქლინის წერილი ან ლუიზ ბრიონ დე ჟუის. 10 ნოემბერი, 1779 წელი

<…>

ვიცი, ამბები გიყვარს და, იმედი მაქვს, მაპატიებ, ერთს თუ საკუთარ თავზეც მოგითხრობ:

სადღესასწაულო დღეები იყო, მეგობრებმა რომ ბღუჯა ხურდა ფული მაჩუქეს. შვიდი წლისა ვიყავი და მონეტების ჯიბეში საამო წკარუნით მივადექი ნოქარს, რომელიც სათამაშოებით ვაჭრობდა. გზად ერთი ბიჭი გადამეყარა, სასტვენი ჰქონდა და ისე აჭყვიტინებდა, რომ მოვიხიბლე. ბევრი აღარ მიფიქრია – მთელი ჩემი მონეტები დავყარე დახლზე ერთი სასტვენის ფასად და კმაყოფილი დავბრუნდი სახლში. იმდენჯერ ჩავბერე, სანამ ჩემი სტვენით მთელი ოჯახი არ შევაწუხე. მაგრამ თავად ფრიად ბედნიერი ვიყავ.

ჩემმა ძმებმა, დებმა და ბიძაშვილებმა, როდესაც წვრილად განსაჯეს ნოქართან დადებული გარიგება, ასე მითხრეს – ოთხგზის მეტი გადამიხდია, ვიდრე ამ სასტვენის ფასი იყო. მომაგონეს, რამდენი კარგი რამე მომივიდოდა დარჩენილი ფულით და ბევრი დამცინეს კიდეც სიბრიყვის გამო. ტირილი წამსკდა და ახლა უფრო მეტი მწუხარება მოჰქონდა დარდს, ვიდრე სასტვენს – სიამოვნება.

Continue reading “რა ღირს შენი სასტვენი?”

ლგბტ-ტორტი, გამოხატვის თავისუფლება და რომის პაპი

ჰომოსექსუალ ადამიანებს ოჯახში ყოფნის უფლება აქვთ. ისინი ღვთის შვილები არიან… სამოქალაქო კავშირის კანონი უნდა გვქონდეს, რაც მათ იურიდიულად დაიცავს.
პაპი ფრანცისკე. დოკუმენტური ფილმი Francesco

ჩარლი ქრეიგმა (Charlie Craig) და დეივიდ მალინზმა (David Mullins) საკონდიტრო Masterpiece-ს საქორწინო ტორტი დაუკვეთეს. კონდიტერმა ჯექ ფილიფსმა (Jack Phillips) ტორტის გამოცხობაზე წყვილს უარი განუცხადა, რაკი მის რელიგიურ გრძნობებს ეწინააღმდეგებოდა.

ეს ამბავი 2012 წლის ზაფხულში, ლეიქვუდში, ქოლორადოს შტატში მოხდა. მას შემდეგ სამოქალაქო უფლებების კომისია და რამდენიმე სასამართლო ინსტანცია მოიარა და 2017 წლის ბოლოს შეერთებული შტატების უზენაეს სასამართლომდე მიაღწია.

ქოლორადოს სამოქალაქო უფლებების კომისიამ განაცხადა, რომ მომსახურების მიღების უფლება აქვს ნებისმიერ მოქალაქეს, მიუხედავად ორიენტაციისა და არვის აქვს ნება, რელიგიური რწმენის მოტივით ზიანი მიაყენოს სხვებს, როგორც ეს საუკუნეების განმავლობაში ხდებოდა.

Continue reading “ლგბტ-ტორტი, გამოხატვის თავისუფლება და რომის პაპი”

როზერემის პოლიტკორექტული კოშმარი

ბევრი რამ ხდება, ჰორაციო, ისეთი, დაჯერება რომ გაგიჭირდება. ინგლისის ერთი პატარა ქალაქი, რომელსაც ხან როტერხემს ხან როთერემს უძახიან ჩვენთან, ისეკი როზერემი ქვია, ფეხბურთის გუნდიც ყავს (მეორე ლიგაში), სახელოვნებო კოლეჯი, სადაც შონ ბინი სწავლობდა და მე-15 საუკუნის დიდი, ლამაზი ტაძარი, 16 წლის განმავლობაში იყო მოძალადეების და პედოფილების თავშესაყარი და ამის შესახებ პოლიციამაც იცოდა, ქალაქის მესვეურებმაც და ხმას არ იღებდნენ… ტვინნაღრძობი პოლიტკორექტულობის გამო. 1997-2014 წლებში როზერემში გაუპატიურებისა და ძალადობის მსხვეპრლი გახდა 1400-მდე არასრულწლოვანი. უმრავლესობა 11-12 წლის გოგონა იყო. ბევრი მათგანი მოიტაცეს და იატაკქვეშა ბორდელებში ყავდათ დამწყვდეული. იქვე, იმავე ქალაქში. ზოგი სხვა ქალაქშიც გაყიდეს მონად. რიგ შემთხვევაში, მშობლები თავად იყვნენ მონაწილენი, ხშირ შემთხვევაში – ისინი დააშინეს, იმ შემთხვევებში კი, როდესაც მშობლები და ახლობლები დაკარგული ბავშვების მოსაძებნად პოლიციას მიმართავდნენ, მათ განცხადებებს პოლიციელები შორ უჯრებში აწყობდნენ და ძვრა არ იყო.

Three Wise Monkeys

Continue reading “როზერემის პოლიტკორექტული კოშმარი”

რატომ არის მთავრობა პრობლემა

მილთონ ფრიდმანი

Milton Friedman

როდესაც სიტყვას იტყვიან, წინ ტექსტიც უდევთ ხოლმე. ტექსტი გამოხატავს აზრებს, რომელსაც ეთანხმებიან და განმარტებას აპირებენ. მე ვცდილობდი მომეძებნა ცნება ტექსტის ანტონიმი, რადგან ტექსტს, ახლა რომ ვეპასუხები, არ ვეთანხმები. ის სრულიად მცდარია. „თავისუფლების მიმოხილვის“ (ერთობ შეუსაბამო ადგილი ამგვარი ტექსტის გამოსამზეურებლად) 1991 წლის სექტემბერ-ოქტომბრის ნომერში გამოქვეყნდა და რეიგანის დოქტრინას, რომ მთავრობა არის პრობლემა, უსაგნო უწოდა (1).

ეს არის ჩემი ტექსტი თუ ანტი-ტექსტი იმ ტექსტის საწინააღმდეგოდ.

ორი ამოცანა მაქვს ახლა: ერთი მარტივი და ერთიც – რთული. პირველი ამოცანა იმის ჩვენებაა, რომ მთავრობა არის პრობლემა; ეს ამოცანა მარტივია. მეორე ამოცანაა იმის გაგება, თუ რატომ არის მთავრობა პრობლემა. ეს არის რთული ამოცანა. Continue reading “რატომ არის მთავრობა პრობლემა”

ჩინური არაკი

ფრედერიკ ბასტია
ეკონომიკური სოფიზმები. ტომი II, თავი VII

Chinese Canal

იყო და არა იყო რა, ღვთის უკეთესი რა იქნებოდა, იყო ორი ჩინური ქალაქი: ჩინი და ჩანი. და სანაოსნო არხი აკავშირებდა ამ ორ ქალაქს.

ერთ მშვენიერ დღეს, იმპერატორმა არხის მოშლა ბრძანა. ბრძანა, მოეჭრათ კლდე და ვეებერთელა ლოდებით ამოევსოთ არხი.

მწიგნობართუხუცესმა ჯუანგმა, ეს რომ შეიტყო, შეძრწუნდა, ფერხთ ჩაუვარდა მბრძანებელს და შეჰკადრა:

– ზეცათა შვილო, შეცდომა მოგდის.

მაგრამ იმპერატორმა ასე უპასუხა:

– დადუმდი ჯუანგ, სიბრიყვეებს როშავ.

Continue reading “ჩინური არაკი”

Skol! კარანტინი შვედურად

შვედური ოჯახი.
შვედური ასანთი.
შვედური მაგიდა.
შვედური სოციალიზმი.
შვედური პოპი.
შვედური ჰოკეი (თან, შვედეთის ჰოკეის ნაკრებს “ტრე კრუნურს” – სამკორონიანს სამგვირგვინოსანს უძახიან).

რა გახსენდებათ კიდევ?

სხვათა შორის, ჩამოთვლითაგან ყველა სულაც არ არის შვედების მოგონილი, მაგრამ ეს იქეთ იყოს.

ახლა ამ სიას კორონავირუსისადმი შვედური მიდგომაც შეემატა.

Out for drinks in Stockholm

კაფეში ტრადიციული ვაშლის ან ყველის დესერტი ყავით, კათხა ლუდი, რიგი სანაყინე ჯიხურებთან, ქუჩაში მორბენლები, პარკში მოსეირნეები. თვალშისაცემად ნაკლები ნიღბოსანი, ვიდრე ევროპის ბევრ სხვა ქვეყანაში. სალონები და ჯიმები. შაბათ-კვირას – სათხილამურო კურორტები ან ყინულის მოედნები.

ყველაფერი – როგორც ადრე? მთლად ძველებურადაც – არა.

Continue reading “Skol! კარანტინი შვედურად”