ეკონომიკური ზრდის რეალური და ყალბი წახალისება

ჯონ თამნი
ნუ შეურაცხვყოფთ სტიმულირებას, “სტიმულირების” ამ პაკეტის სტიმულირებად მოხსენიებით

თქმა არ უნდა, ნებისმიერს, ვისაც მიწოდების ეკონომიკის შესახებ გაუგია რამე, პირველი ლაფერის მრუდი ახსენდება. მრუდი, რომელიც დიდი ართურ ლაფერის სახელს ატარებს, დროით უკვე გაცვეთილი ჭეშმარიტებაა – თუ შეამცირებ შრომის დაბეგვრას, შედეგად მეტ დასაქმებულსა და, შესაბამისად, მეტ დასაბეგრ შემოსავალს იღებ. ცხადია, თავად ლაფერი ახლა გვეტყოდა, და სამართლიანადაც, მიწოდების ეკონომიკა ბევრად მეტია, ვიდრე საგადასახადო შემოსავალი. მიწოდების ეკონომიკის იდეა, იმდენად უეჭველია, რომ გასაკვირიც კია, დამატებით განმარტებას თუ ითხოვს – ყველანაირი მოთხოვნა მიწოდების შედეგია. ჩვენ მხოლოდ ის შეგვიძლია ”მოვითხოვოთ” და ”მოვიხმაროთ”, რასაც ბაზარი გვაწვდის.

Continue reading “ეკონომიკური ზრდის რეალური და ყალბი წახალისება”

როგორ გააღრმავა მთავრობამ კრიზისი

ჰაროლდ ელ. ქოული და ლი ი. ოჰანიანი

ფართოდ გავრცელებულია მოსაზრება, რომ „ახალმა კურსმა“ (New Deal) დაასრულა „დიდი დეპრესია“ რაც არსებული ეკონომიკური კრიზისის მოსაგვარებლად ახალ „ახალ კურსზე“ მოთხოვნას წარმოშობს. მაგრამ ფაქტები ეწინააღმდეგება იმ აზრს, რომ ფრანქლინ დელანო რუზველთის (FDR) პოლიტიკამ დაძლია დეპრესია და რომ მსგავსი პოლიტიკა გვიხსნის ამჟამინდელი ეკონომიკური ვარდნისგან.

„ახალი კურსის“ მიზანი იყო, დაებრუნებინა ამერიკელებისთვის სამუშაო ადგილები, მაგრამ ამ ეკონომიკურმა ზომებმა დასაქმება ვერ აღადგინა. „ახალი კურსის“ დროს საშუალოდ ნაკლები სამუშაოც კი იყო, ვიდრე FDR-ის პრეზიდენტობამდე (*) გვქონდა. 1930-32 წლებში, მთლიანი სამუშაო საათები ერთ ზრდასრულ პირზე (სამთავრობო ოფისების თანამშრომლების ჩათვლით) 18%-ით ნაკლები იყო 1929 წელთან შედარებით. 1933-39 წლებში კი – საშუალოდ 23% -ით ნაკლები. თუკი მხოლოდ კერძო სექტორში დასაქმებულებს დავთვლით, 1933 წლის შემდეგ, სამუშაო საათები კიდევ უფრო შემცირებულია – 27%-ით, ნაცვლად ზემოთ მოტანილი 1930-32 წლების 18%-ანი ვარდნისა.

Continue reading “როგორ გააღრმავა მთავრობამ კრიზისი”

ლაფერის მრუდის გაკვეთილი კანადისთვის

დენიელ მიჩელი
FEE (ეკონომიკური განათლების ფონდი) 2019.01.10

მას შემდეგ, რაც 2015 წლის ბოლოს პრემიერ-მინისტრის პოსტი ჯასტინ ტრიუდომ დაიკავა, გადასახადების მაქსიმალური ზღვარი კანადაში 29-დან 33 პროცენტამდე გაიზარდა.

როგორც ჩანს, მან არ იცოდა ლაფერის მრუდის არსებობის შესახებ (ან, მემარცხენე შეხედულების ზოგი სხვა წარმომადგენლის მსგავსად, იცოდა, მაგრამ არად ჩააგდო).

laffercurve

Continue reading “ლაფერის მრუდის გაკვეთილი კანადისთვის”

როგორ მოიგო სანტა კლაუსმა არჩევნები

რა იქნებოდა, სანტა კლაუსი რომ არჩევითი თანამდებობა იყოს? წარმოიდგინეთ – თეთრწვერა ბაბუების რიგი, რომლებიც წითელი ქურთუკისა და ჩაჩისთვის იბრძვიან. მე თუ ამირჩევთ, ამბობს ერთი, – საჩუქრად ველოსიპედს მოგიტანთ. ლამაზ, ზიზია ველოსიპედს. დიდი, წკარუნა ზარით. მე კი, ამბობს მეორე, – მოტოციკლს გაჩუქებთ. წითელ, სწრაფ მოტოციკლს. მე კი ავტომობილს, – არ თმობს პირველი, – ამირჩიეთ სანტა კლაუსად და სპორტულ ავტომობილს მოგართმევთ. კაბრიოლეტს… სწორედ ამ ბაბუებს ჩამოჰგავან პოლიტიკოსები. რა საჩუქრებს აღარ გვპირდებიან წინასაარჩევნო პერიოდში, მაგრამ თუ სანტა კლაუსს ელფების მიერ დამზადებული საჩუქრები მოაქვს, პოლიტიკოსები ჩვენთვის მოსატანი საჩუქრების შესაძენად ფულს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ხარჯავენ, სახელმწიფო ბიუჯეტი კი ყველა ჩვენთაგანის ჯიბიდან ივსება. ასეთი სანტა კლაუსები არიან პოლიტიკოსები – ჯერ ერთი ჯიბიდან გვაცლიან ფულს და მერე საჩუქრად უკანვე გვიბრუნებენ მეორე ჯიბეში… მხოლოდ – ნაწილს! რაღა უნდა ვთქვათ – ცუდი სანტა კლაუსები ბრძანებულან. ცუდი და მატყუარა სანტა კლაუსები – საჩუქრის მოტანას გვპირდებიან და ამას რომ ჩვენივე ფულით გააკეთებენ – არ გვიმხელენ.

Continue reading “როგორ მოიგო სანტა კლაუსმა არჩევნები”

რა გვასწავლა რეიგანომიკამ

ართურ ლაფერი

1982 წლის დეკემბრიდან 1990 წლის ივნისის ჩათვლით რეიგანომიკამ 21 მილიონზე მეტი სამუშაო ადგილი შექმნა. სწორი პოლიტიკის შემთხვევაში, ჩვენ შეგვიძლია ეს გავიმეოროთ.

რონალდ რეიგანის გაპრეზიდენტებამდე 16 წლით ადრე ამერიკის ეკონომიკას პულსი აღარ ესინჯებოდა – ორთავე პარტიის უცოდინარი მეცადინეობით გადასახადები გაიზარდა, დოლარი კი გაუფასურდა, ამას სდევდა ხელფასისა და ფასების გაკონტროლების მცდელობა, მინიმალური ხელფასის განაკვეთის ზრდა, არასწორი დანახარჯები, პროფკავშირულ გაერთიანებებთან ფლირტი, პროტექციონისტული ზომების გატარება და სხვა შეცდომები.

გვიან 70-იანებსა და ადრეულ 80-იანებში, 10-წლიანი ობლიგაციების შემოსავალმა და ინფლაციამ ორნიშნა ნიშნულს მიაღწია. “გაჭირვების ინდექსი” (Misery Index – სამომხმარებლო ფასების ინფლაციისა და უმუშევრობის ჯამი) 20%-ს აცდა. 1966 წლის დასაწყისიდან 1982 წლის აგვისტომდელ პერიოდში S&P 500 საფონდო ინდექსი საშუალო წლიურ 6%-მდე დაეცა.

ყველას, ვისაც ასაკი უწყობს ხელს, მწარედ ახსოვს არაბული სანავთობო ემბარგოსა და ფასების შოკი, რასაც მოჰყვა ფასების კონტროლი, გრძელი რიგები ბენზინგასამართ სადგურებთან და გაცემული ბენზინის ნორმირება. დროის ამ მონაკვეთში ამერიკის წილი მსოფლიო წარმოებაში ამ სტაბილურად დაღმავალი იყო.

სწორედ ასეთ დროს არგუნა ბედმა რეიგანს მთავარი როლი სცენაზე. მისი პირველი საგადასახადო კანონპროექტი 1981 წლის აგვისტოში შევიდა ძალაში. საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის მაქსიმალური მაჩვენებელი 70%-დან 50%-მდე შემცირდა, მინიმალური კი 14%-დან 11%-მდე. წარმომადგენელთა პალატამ კანონპროექტი კანონად აქცია 195 ხმით 238-დან. მას 48 დემოკრატმაც დაუჭირა მხარი, ერთმა რესპუბლიკელმა კი წინააღმდეგ მისცა ხმა. სენატში კანონპროექტმა 89 დადებითი და 11 უარყოფითი ხმა მოაგროვა. მომხრეთა შორის 37 დემოკრატი იყო, ერთი რესპუბლიკელი კი აქაც წინააღმდეგი აღმოჩნდა. ასე დაიწყო რეიგანომიკა.

Continue reading “რა გვასწავლა რეიგანომიკამ”